قرص اورژانسی تا چند ساعت بعد رابطه جواب میده؟ راهنمای کامل مصرف، انواع، عوارض و احتمال بارداری

رابطه جنسی بدون محافظت، پاره شدن کاندوم، فراموش کردن قرص‌های ضدبارداری یا هر اشتباه دیگری در روش پیشگیری می‌تواند نگرانی از بارداری ناخواسته ایجاد کند. در چنین شرایطی یکی از اولین سوال‌هایی که مطرح می‌شود این است که قرص اورژانسی تا چند ساعت بعد رابطه جواب میده؟

پاسخ کوتاه این است: هرچه قرص اورژانسی زودتر بعد از رابطه مصرف شود، احتمال موفقیت آن بیشتر است. بعضی از انواع قرص‌های اورژانسی را می‌توان تا ۵ روز یا ۱۲۰ ساعت بعد از رابطه بدون محافظت استفاده کرد، اما اثربخشی آن‌ها به نوع ماده مؤثره و فاصله زمانی از رابطه بستگی دارد. قرص‌های حاوی لوونورژسترل معمولاً در ۳ روز اول عملکرد بهتری دارند، در حالی که اولیپریستال می‌تواند در فاصله ۷۲ تا ۱۲۰ ساعت گزینه مؤثرتری باشد. 

در این مقاله همه نکات مهم درباره قرص اورژانسی، زمان مصرف، انواع آن، نحوه عملکرد، عوارض، تأخیر پریود، احتمال بارداری و زمان انجام تست بارداری را بررسی می‌کنیم.

قرص اورژانسی چیست و چه زمانی استفاده می‌شود؟

قرص اورژانسی یا Emergency Contraception روشی برای کاهش احتمال بارداری بعد از رابطه جنسی بدون محافظت است. این روش برای استفاده در شرایط اضطراری طراحی شده و جایگزین روش منظم پیشگیری از بارداری نیست.

برای مثال، اگر کاندوم پاره شده باشد، رابطه بدون استفاده از روش پیشگیری انجام شده باشد یا در مصرف روش معمول جلوگیری خطایی رخ داده باشد، می‌توان از روش‌های اورژانسی استفاده کرد.

اگر به دنبال سایر محصولات مرتبط با سلامت بانوان هستید، می‌توانید مکمل های بانوان را نیز بررسی کنید؛ البته باید توجه داشت که مکمل‌های بانوان با داروهای پیشگیری اورژانسی تفاوت دارند و جایگزین آن‌ها نیستند.

قرص اورژانسی تا چند ساعت بعد رابطه جواب میده؟

این سؤال را باید بر اساس نوع قرص پاسخ داد. به طور کلی، قرص‌های اورژانسی باید هرچه سریع‌تر بعد از رابطه بدون محافظت مصرف شوند.

لوونورژسترل: بهترین اثر آن زمانی است که در اولین فرصت و ترجیحاً طی ۷۲ ساعت اول مصرف شود. با این حال، شواهد نشان می‌دهد که می‌تواند تا ۱۲۰ ساعت نیز مقداری اثر داشته باشد، ولی احتمال موفقیت با افزایش فاصله زمانی کاهش پیدا می‌کند.

اولیپریستال استات: می‌تواند تا ۱۲۰ ساعت یا ۵ روز بعد از رابطه استفاده شود و در فاصله ۷۲ تا ۱۲۰ ساعت، نسبت به لوونورژسترل اثربخشی بیشتری نشان داده است. 

بنابراین اگر مثلاً فقط ۱۲ یا ۲۴ ساعت از رابطه گذشته است، نباید مصرف قرص را به روز سوم یا چهارم موکول کرد. زمان در این روش اهمیت زیادی دارد.

قرص اورژانسی تا 24 ساعت بعد رابطه

اگر کمتر از ۲۴ ساعت از رابطه بدون محافظت گذشته باشد، هنوز زمان بسیار مناسبی برای استفاده از روش اورژانسی است. در این شرایط بهتر است قرص مناسب بدون تأخیر مصرف شود.

نباید منتظر بروز علائم بارداری، رسیدن به زمان پریود یا انجام تست بارداری ماند؛ تست بارداری در ساعات یا روزهای ابتدایی بعد از رابطه نمی‌تواند مشخص کند که بارداری ناشی از همان رابطه اتفاق افتاده است.

قرص اورژانسی تا 48 ساعت بعد رابطه

اگر ۴۸ ساعت از رابطه گذشته باشد، هنوز استفاده از قرص اورژانسی می‌تواند مؤثر باشد. با این حال، همچنان اصل مهم این است که مصرف را بیشتر به تأخیر نیندازید.

لوونورژسترل در این بازه همچنان یکی از گزینه‌های رایج است و اولیپریستال نیز می‌تواند استفاده شود. نوع دارو، شرایط فردی و داروهای دیگری که فرد مصرف می‌کند می‌تواند در انتخاب گزینه مناسب تأثیر داشته باشد.

قرص اورژانسی تا 72 ساعت بعد رابطه

۷۲ ساعت یا سه روز یکی از زمان‌های مهم در مورد قرص‌های اورژانسی است. لوونورژسترل در این بازه همچنان قابل استفاده است و هرچه زودتر مصرف شود بهتر است.

اولیپریستال نیز در این بازه قابل استفاده است و در مطالعات، به‌خصوص با نزدیک شدن به روزهای چهارم و پنجم، عملکرد بهتری نسبت به لوونورژسترل داشته است. 

بنابراین اگر سه روز از رابطه گذشته است، هنوز نباید تصور کرد که فرصت از دست رفته است.

قرص اورژانسی تا 120 ساعت یا 5 روز بعد رابطه

در فاصله ۷۲ تا ۱۲۰ ساعت، انتخاب نوع روش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اولیپریستال استات برای مصرف تا ۱۲۰ ساعت بعد از رابطه بدون محافظت گزینه مؤثری است و در این بازه نسبت به لوونورژسترل اثربخشی بیشتری دارد.

اگر بیشتر از سه روز از رابطه گذشته و هنوز برای پیشگیری اورژانسی اقدام نکرده‌اید، بهتر است در اسرع وقت با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا مناسب‌ترین گزینه مشخص شود.

جدول زمان مصرف قرص اورژانسی

این جدول یک راهنمای کلی است و انتخاب روش مناسب باید بر اساس نوع دارو، زمان رابطه، زمان احتمالی تخمک‌گذاری و شرایط فردی انجام شود. 

انواع قرص اورژانسی چیست؟

دو ماده مؤثره اصلی که در قرص‌های اختصاصی پیشگیری اورژانسی استفاده می‌شوند عبارت‌اند از لوونورژسترل و اولیپریستال استات.

روش‌های ترکیبی حاوی استروژن و پروژستین نیز در برخی شرایط به عنوان روش اورژانسی استفاده شده‌اند، اما نسبت به دو گزینه اصلی عوارض گوارشی بیشتری دارند و معمولاً انتخاب اول نیستند. 

قرص اورژانسی لوونورژسترل چیست؟

لوونورژسترل یکی از شناخته‌شده‌ترین مواد مؤثره در قرص‌های اورژانسی است. دوز رایج آن برای پیشگیری اورژانسی ۱.۵ میلی‌گرم به صورت تک‌دوز است.

این دارو عمدتاً با جلوگیری یا به تأخیر انداختن تخمک‌گذاری از بارداری پیشگیری می‌کند. بنابراین اگر تخمک‌گذاری انجام شده باشد، اثر آن می‌تواند کاهش پیدا کند. 

قرص اورژانسی اولیپریستال چیست؟

اولیپریستال استات یکی دیگر از گزینه‌های اختصاصی پیشگیری اورژانسی است که معمولاً به صورت ۳۰ میلی‌گرم تک‌دوز مصرف می‌شود.

یکی از مزیت‌های مهم آن، اثربخشی مناسب در فاصله ۷۲ تا ۱۲۰ ساعت بعد از رابطه است. طبق راهنمای CDC، اولیپریستال در روزهای سوم تا پنجم بعد از رابطه نسبت به لوونورژسترل اثربخشی بیشتری دارد. 

قرص اورژانسی چگونه از بارداری جلوگیری می‌کند؟

قرص‌های اورژانسی عمدتاً با جلوگیری یا به تأخیر انداختن تخمک‌گذاری عمل می‌کنند. به همین دلیل، زمان مصرف آن‌ها اهمیت زیادی دارد.

این قرص‌ها برای پایان دادن به یک بارداری موجود طراحی نشده‌اند و با داروهای سقط جنین یکسان نیستند. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می‌کند که قرص‌های اورژانسی باعث سقط بارداری تثبیت‌شده نمی‌شوند.

آیا قرص اورژانسی باعث سقط جنین می‌شود؟

خیر. قرص‌های اورژانسی با داروهای سقط جنین تفاوت دارند. مکانیسم اصلی قرص‌های اورژانسی جلوگیری یا تأخیر در تخمک‌گذاری است و برای خاتمه بارداری موجود استفاده نمی‌شوند.

اگر فرد پیش از مصرف قرص اورژانسی باردار بوده باشد، نباید از این دارو به عنوان روش سقط استفاده کند.

احتمال بارداری بعد از مصرف قرص اورژانسی چقدر است؟

هیچ قرص اورژانسی تضمین صددرصدی برای جلوگیری از بارداری ایجاد نمی‌کند. میزان موفقیت به عوامل مختلفی مانند نوع دارو، فاصله زمانی مصرف از رابطه، زمان تخمک‌گذاری، وزن بدن و مصرف بعضی داروها بستگی دارد.

به همین دلیل عبارت‌هایی مانند «قرص اورژانسی صددرصد مانع بارداری می‌شود» صحیح نیست. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می‌کند که اثربخشی به زمان مصرف و شرایط فردی وابسته است. 

اگر بعد از مصرف قرص اورژانسی دوباره رابطه داشته باشیم چه می‌شود؟

این نکته بسیار مهم است: مصرف قرص اورژانسی از رابطه‌های بدون محافظت بعدی محافظت نمی‌کند.

بنابراین اگر پس از مصرف قرص، دوباره رابطه بدون محافظت اتفاق بیفتد، احتمال بارداری وجود دارد و نباید تصور کرد که قرص قبلی تا پایان چرخه قاعدگی اثر محافظتی دارد.

برای جلوگیری از این وضعیت، استفاده از کاندوم یا یک روش منظم پیشگیری از بارداری اهمیت زیادی دارد.

آیا قرص اورژانسی روی پریود تأثیر می‌گذارد؟

بله. یکی از اتفاقات نسبتاً رایج پس از مصرف قرص اورژانسی، تغییر در زمان پریود است. ممکن است قاعدگی زودتر یا دیرتر از زمان معمول اتفاق بیفتد و برخی افراد لکه‌بینی یا خونریزی خفیف را تجربه کنند.

این تغییرات معمولاً موقتی هستند و می‌توانند در چرخه بعدی برطرف شوند. 

اگر درباره نامنظمی پریود یا مشکلات مرتبط با چرخه قاعدگی سؤال دارید، مطالعه مقاله قاعدگی و تنبلی تخمدان؛ علائم، ارتباط با پریود نامنظم، درد و مکمل‌های کمک‌کننده نیز می‌تواند اطلاعات بیشتری در اختیار شما قرار دهد.

تأخیر پریود بعد از قرص اورژانسی طبیعی است؟

ممکن است پریود بعدی کمی زودتر یا دیرتر از زمان همیشگی اتفاق بیفتد. بنابراین چند روز جابه‌جایی به تنهایی به معنی بارداری نیست.

با این حال، اگر پریود به شکل قابل توجهی عقب افتاده باشد یا علائم و شرایطی وجود داشته باشد که احتمال بارداری را مطرح کند، انجام تست بارداری ضروری است.

چه زمانی بعد از قرص اورژانسی تست بارداری بدهیم؟

اگر بعد از مصرف قرص اورژانسی نگرانی درباره بارداری دارید، یکی از زمان‌های مهم برای بررسی، سه هفته بعد از رابطه بدون محافظت است.

CDC توصیه می‌کند اگر طی سه هفته پس از مصرف قرص اورژانسی خونریزی مورد انتظار اتفاق نیفتاد، تست بارداری انجام شود.

انجام تست خیلی زود ممکن است نتیجه قابل اعتمادی نداشته باشد؛ بنابراین زمان تست اهمیت زیادی دارد.

عوارض قرص اورژانسی چیست؟

قرص‌های اورژانسی معمولاً عوارض شدید یا طولانی‌مدت ایجاد نمی‌کنند، اما ممکن است برخی افراد عوارض موقتی داشته باشند.

• تهوع
• سردرد
• خستگی
• دل‌درد یا ناراحتی شکمی
• حساس شدن سینه‌ها
• لکه‌بینی
• تغییر زمان پریود
• خونریزی نامنظم

این عوارض معمولاً خفیف و موقتی هستند.

اگر بعد از خوردن قرص اورژانسی استفراغ کنیم چه کنیم؟

اگر فرد طی ۳ ساعت بعد از مصرف قرص اورژانسی استفراغ کند، ممکن است دارو به اندازه کافی جذب نشده باشد. CDC توصیه می‌کند در چنین شرایطی یک دوز دیگر از قرص اورژانسی در اسرع وقت مصرف شود و در صورت نیاز درباره کنترل تهوع با پزشک یا داروساز مشورت شود. 

آیا قرص اورژانسی باعث ناباروری می‌شود؟

خیر. شواهد موجود نشان نمی‌دهد که مصرف قرص‌های اورژانسی باعث ناباروری دائمی شود. طبق اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، پس از مصرف این داروها تأخیر شناخته‌شده‌ای در بازگشت باروری وجود ندارد.

با این حال، قرص اورژانسی برای استفاده مکرر به عنوان روش اصلی جلوگیری طراحی نشده است؛ اگر فرد مرتباً در معرض رابطه بدون محافظت قرار می‌گیرد، بهتر است یک روش مطمئن و منظم پیشگیری انتخاب شود.

آیا می‌توان قرص اورژانسی را چند بار مصرف کرد؟

مصرف مجدد قرص اورژانسی در صورت نیاز می‌تواند امکان‌پذیر باشد، اما استفاده مکرر از آن ممکن است باعث بی‌نظمی بیشتر چرخه قاعدگی و افزایش عوارضی مانند لکه‌بینی شود.

به همین دلیل اگر فرد به طور مکرر به قرص اورژانسی نیاز پیدا می‌کند، بهتر است درباره روش مناسب‌تر و منظم‌تر پیشگیری از بارداری با پزشک یا ماما مشورت کند.

برای آشنایی با سایر محصولات مرتبط با سلامت بانوان، می‌توانید دسته مکمل بانوان را نیز مشاهده کنید.

آیا وزن بدن روی اثر قرص اورژانسی تأثیر دارد؟

برخی شواهد نشان می‌دهند که اثربخشی لوونورژسترل ممکن است در افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی کمتر باشد. این موضوع به معنی بی‌اثر بودن قطعی دارو نیست، اما می‌تواند در انتخاب روش مناسب اهمیت داشته باشد. 

اگر وزن بدن بالاست و چند روز از رابطه گذشته است، بهتر است برای انتخاب مناسب‌ترین گزینه با پزشک یا داروساز مشورت شود.

آیا بعضی داروها اثر قرص اورژانسی را کاهش می‌دهند؟

بله. برخی داروها که فعالیت آنزیم‌های کبدی را افزایش می‌دهند می‌توانند سطح بعضی از داروهای اورژانسی را کاهش دهند و روی اثربخشی آن‌ها تأثیر بگذارند.

اگر داروهایی برای صرع، بعضی عفونت‌ها یا داروهای گیاهی خاص مصرف می‌کنید، حتماً نام آن‌ها را به داروساز یا پزشک بگویید تا مناسب‌ترین روش اورژانسی انتخاب شود. سازمان جهانی بهداشت نیز مصرف برخی داروهای دیگر را از عواملی می‌داند که می‌تواند اثربخشی قرص‌های اورژانسی را کاهش دهد.

بعد از مصرف اولیپریستال چه نکته‌ای مهم است؟

اولیپریستال با لوونورژسترل تفاوت دارد و در شروع یا ازسرگیری روش‌های هورمونی پیشگیری باید به تداخل آن با پروژستین توجه کرد.

طبق توصیه CDC، پس از مصرف اولیپریستال باید شروع یا ازسرگیری روش‌های هورمونی حاوی پروژستین تا ۵ روز به تعویق بیفتد و پس از شروع مجدد روش هورمونی نیز برای مدت توصیه‌شده از روش محافظتی مانند کاندوم استفاده شود. 

آیا قرص اورژانسی از بیماری‌های مقاربتی جلوگیری می‌کند؟

خیر. قرص اورژانسی فقط برای کاهش احتمال بارداری طراحی شده و از عفونت‌های مقاربتی مانند HIV، کلامیدیا، سوزاک و سایر عفونت‌های منتقله از راه جنسی جلوگیری نمی‌کند.

برای کاهش خطر عفونت‌های مقاربتی، استفاده صحیح و مداوم از کاندوم اهمیت دارد. 

آیا آی‌یودی مسی می‌تواند جایگزین قرص اورژانسی باشد؟

بله. IUD مسی یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری اورژانسی است و می‌تواند تا ۵ روز بعد از رابطه بدون محافظت قرار داده شود.

سازمان جهانی بهداشت گزارش می‌کند که IUD مسی در صورت استفاده به عنوان پیشگیری اورژانسی طی ۱۲۰ ساعت، بیش از ۹۹ درصد در جلوگیری از بارداری مؤثر است. علاوه بر این، پس از قرارگیری می‌تواند به عنوان روش طولانی‌مدت پیشگیری نیز مورد استفاده قرار گیرد. 

قرص اورژانسی بهتر است یا IUD مسی؟

انتخاب بین این دو روش به شرایط فرد بستگی دارد. قرص اورژانسی ساده‌تر و بدون نیاز به انجام اقدام داخل رحمی است، اما IUD مسی از مؤثرترین گزینه‌های اورژانسی محسوب می‌شود و می‌تواند بعد از آن نیز به عنوان یک روش طولانی‌مدت باقی بماند.

اگر بیش از ۷۲ ساعت از رابطه گذشته باشد، یا فرد بخواهد مطمئن‌ترین گزینه اورژانسی را بررسی کند، صحبت با پزشک درباره IUD مسی می‌تواند منطقی باشد.

آیا قرص اورژانسی برای همه افراد مناسب است؟

بیشتر افراد می‌توانند از روش‌های اورژانسی استفاده کنند، اما شرایط پزشکی، داروهای مصرفی، زمان رابطه، زمان چرخه قاعدگی و احتمال بارداری باید در نظر گرفته شود.

به‌خصوص اگر بیماری زمینه‌ای دارید، داروی خاصی مصرف می‌کنید، شیرده هستید یا چند روز از رابطه گذشته است، بهتر است انتخاب نوع قرص را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.

تفاوت قرص اورژانسی با قرص‌های جلوگیری معمولی

قرص اورژانسی برای شرایط اضطراری طراحی شده است؛ در حالی که روش‌های معمول پیشگیری برای استفاده منظم و مداوم هستند.

بنابراین نباید قرص اورژانسی را با مولتی ویتامین مخصوص خانم ها یا سایر مکمل‌های بانوان یکسان دانست. مکمل‌ها برای تأمین مواد مغذی طراحی شده‌اند و نقش قرص اورژانسی در پیشگیری از بارداری را ندارند.

آیا قرص اورژانسی را باید با غذا مصرف کرد؟

نوع دارو و دستور روی بسته‌بندی باید ملاک قرار گیرد. بسیاری از قرص‌های اورژانسی را می‌توان بدون وابستگی خاص به وعده غذایی مصرف کرد، اما اگر دارو باعث تهوع می‌شود، مصرف آن طبق توصیه داروساز و دستور فرآورده می‌تواند تحمل آن را بهتر کند.

در صورت استفراغ طی سه ساعت نخست، موضوع مهم‌تر از زمان غذا خوردن است و باید درباره تکرار دوز اقدام شود.

چه زمانی بعد از مصرف قرص اورژانسی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت بروز علائم غیرعادی یا نگرانی جدی درباره بارداری، مراجعه به پزشک ضروری است. همچنین اگر پریود به شکل قابل توجهی عقب افتاده باشد یا تست بارداری مثبت شود، باید پیگیری پزشکی انجام شود.

درد شدید یا یک‌طرفه شکم، خونریزی غیرعادی و شدید، سرگیجه شدید یا غش نیز علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند؛ به‌خصوص اگر احتمال بارداری وجود داشته باشد.

اگر رابطه بدون محافظت داشته‌ایم، چه کار کنیم؟

اگر رابطه بدون محافظت اتفاق افتاده است، مهم‌ترین کار این است که زمان دقیق رابطه را مشخص کنید و اقدام را به تعویق نیندازید.

1. زمان رابطه بدون محافظت را مشخص کنید.
2. اگر هنوز در بازه استفاده از روش اورژانسی هستید، در سریع‌ترین زمان ممکن برای تهیه و مصرف گزینه مناسب اقدام کنید.
3. اگر بیش از ۷۲ ساعت گذشته است، درباره اولیپریستال یا IUD مسی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
4. تا مشخص شدن وضعیت، برای رابطه‌های بعدی از کاندوم استفاده کنید.
5. اگر پریود مورد انتظار رخ نداد، در زمان مناسب تست بارداری انجام دهید.

جمع‌بندی؛ قرص اورژانسی تا چند ساعت بعد رابطه جواب میده؟

قرص اورژانسی هرچه زودتر پس از رابطه بدون محافظت مصرف شود، شانس موفقیت بیشتری دارد. لوونورژسترل معمولاً در ۷۲ ساعت اول گزینه مؤثرتری است و اولیپریستال تا ۱۲۰ ساعت بعد از رابطه قابل استفاده است و در بازه ۷۲ تا ۱۲۰ ساعت معمولاً عملکرد بهتری نسبت به لوونورژسترل دارد. 

اگر ۵ روز یا کمتر از رابطه گذشته باشد، هنوز ممکن است برای پیشگیری اورژانسی فرصت وجود داشته باشد؛ بنابراین حتی اگر چند روز گذشته است، بهتر است اقدام را به دلیل نگرانی از دیر شدن کاملاً کنار نگذارید و سریعاً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

همچنین به خاطر داشته باشید که قرص اورژانسی از رابطه‌های بدون محافظت بعدی یا بیماری‌های مقاربتی جلوگیری نمی‌کند و برای پیشگیری منظم از بارداری طراحی نشده است.

اگر به دنبال اطلاعات و محصولات مرتبط با سلامت بانوان هستید، می‌توانید دسته مکمل های بانوان و همچنین بخش مکمل های قاعدگی و تنبلی تخمدان را مشاهده کنید.